Ofiara przestępstwa i wiktymologia

•

Przez długi czas badania nad przestępczością koncentrowały się przede wszystkim na sprawcy. W XX wieku coraz wyraźniej zaczęto jednak dostrzegać, że pełny obraz przestępstwa wymaga również spojrzenia na osobę pokrzywdzoną. Z tego zainteresowania rozwinęła się wiktymologia.

Co bada wiktymologia?

wskazano kilka podstawowych obszarów: indywidualne i społeczno-kulturowe cechy ofiar, ich rolę w sytuacjach poprzedzających przestępstwo, relacje pomiędzy ofiarą a sprawcą, przyczyny i konsekwencje wiktymizacji oraz sposób traktowania osób pokrzywdzonych przez wymiar sprawiedliwości.

Nie oznacza to przenoszenia odpowiedzialności ze sprawcy na ofiarę. Analizowanie okoliczności zdarzenia ma służyć zrozumieniu mechanizmów wiktymizacji, a nie tworzeniu prostego pytania: „co zrobiła ofiara?”. To różnica fundamentalna.

Nie każde przestępstwo trafia do statystyk

Z zainteresowania osobami pokrzywdzonymi rozwinęły się badania wiktymizacyjne. Pozwalają one pytać ludzi bezpośrednio o doświadczenie określonych czynów i dzięki temu lepiej oceniać skalę zjawisk, które nie zawsze zostały zgłoszone organom ścigania.

To ważne, ponieważ oficjalna statystyka pokazuje tylko część rzeczywistości — tę, która została ujawniona, zgłoszona i zarejestrowana. Badania wiktymizacyjne pozwalają zobaczyć fragment obrazu pozostający poza tym systemem.

Kontekst zamiast uproszczeń

Wiktymologia przypomina, że przestępstwo ma konsekwencje wykraczające poza samo postępowanie karne. Znaczenie ma także sposób, w jaki osoba pokrzywdzona zostaje potraktowana po zdarzeniu, jakie otrzymuje wsparcie i jak funkcjonują procedury, z którymi musi się zetknąć.

To obszar, w którym szczególnie łatwo o niepotrzebne uproszczenia. Dlatego zamiast szybkich ocen potrzebne są dane, ostrożny język i perspektywa osoby, która poniosła konsekwencje przestępstwa.

Źródło: Dominik Wzorek, Dagmara Woźniakowska, rozdział „Czym jest kryminologia?”